Sudoku-feiten: geschiedenis, wiskunde en records

Korte, gecontroleerde feiten over de puzzel, elk met een link naar de bron.

Bijgewerkt op 2026-10-05

Geschiedenis

1. De moderne Sudoku verscheen voor het eerst in de Verenigde Staten in 1979. Dell Magazines publiceerde de puzzel voor het eerst in 1979 onder de naam Number Place. Hij werd waarschijnlijk bedacht door Howard Garns, een gepensioneerde architect en freelance puzzelmaker uit Indiana.

   Bron: Wikipedia: Sudoku

2. Nikoli introduceerde de puzzel in Japan in 1984. Puzzeluitgever Nikoli bracht de puzzel in 1984 naar Japan onder de naam Sūji wa dokushin ni kagiru, ongeveer „de cijfers moeten alleen staan”. De naam werd later ingekort tot Sudoku: su betekent getal en doku betekent alleen.

   Bron: Nikoli: Sudoku, Wikipedia: Sudoku

3. In Japan wordt de puzzel vaak Nanpure genoemd. Sudoku is in Japan een handelsmerk van Nikoli. Andere Japanse uitgevers noemen de puzzel daarom Number Place, vaak afgekort tot Nanpure.

   Bron: Nikoli: Sudoku, Wikipedia: Sudoku

4. Symmetrie was een huisregel. In 1986 besloot Nikoli dat de voorgedrukte cijfers in zijn puzzels een symmetrisch patroon moesten vormen.

   Bron: Nikoli: Sudoku

5. Een Londense krant hielp de puzzel in 2004 wereldwijd populair te maken. The Times in Londen begon op 12 November 2004 de puzzels van Wayne Gould te publiceren. Gould, een gepensioneerde rechter in Hongkong, had zes jaar gewerkt aan een programma dat de puzzels maakt.

   Bron: Wikipedia: Sudoku

6. Franse kranten publiceerden verwante puzzels in de jaren 1890. Le Siècle publiceerde in 1892 een deels ingevuld magisch vierkant van 9×9 met vierkanten van 3×3. La France publiceerde in 1895 een puzzel die de krant een duivels magisch vierkant noemde.

   Bron: Wikipedia: Sudoku

Wiskunde

1. Elke volledig ingevulde Sudoku van 9×9 is een Latijns vierkant. In een Latijns vierkant staat elk symbool één keer in elke rij en elke kolom. Sudoku voegt één regel toe: ook elk blok van 3×3 bevat alle negen cijfers. Leonhard Euler bestudeerde Latijnse vierkanten in de 18e eeuw.

   Bron: Wikipedia: Latin square

2. Een rooster van 9×9 kan op 6.670.903.752.021.072.936.960 manieren worden ingevuld. Zoveel volledig en correct ingevulde roosters van 9×9 bestaan er, ongeveer 6.67 × 10²¹. Bertram Felgenhauer en Frazer Jarvis telden ze in 2005.

   Bron: Felgenhauer and Jarvis, Enumerating possible Sudoku grids (2005), OEIS A107739: number of Sudoku grids

3. Ongeveer 5.5 miljard daarvan zijn wezenlijk verschillend. Beschouw twee roosters als hetzelfde als je het ene in het andere kunt veranderen door cijfers te hernoemen, te draaien, te spiegelen of rijen en kolommen te verwisselen op manieren die het rooster geldig houden: rijen binnen een band, hele banden, kolommen binnen een stapel en hele stapels. Dan blijven er 5.472.730.538 verschillende roosters over. Ed Russell en Frazer Jarvis berekenden dit.

   Bron: Wikipedia: Mathematics of Sudoku

4. Een puzzel van 9×9 heeft minstens 17 voorgedrukte cijfers nodig. Met 16 of minder heeft geen enkele standaard-Sudoku van 9×9 precies één oplossing. Gary McGuire, Bastian Tugemann en Gilles Civario toonden dit aan met een uitputtend computeronderzoek en maakten het in januari 2012 bekend. Zeventien is het minimum, geen garantie: 17 voorgedrukte cijfers alleen zorgen niet voor een unieke oplossing. Sudoku-controle →

   Bron: McGuire, Tugemann and Civario, There is no 16-Clue Sudoku (arXiv 1201.0749)

5. Mini-Sudoku heeft veel minder volledig ingevulde roosters. Er zijn 288 volledig ingevulde Sudoku-roosters van 4×4 met blokken van 2×2, en 28.200.960 volledig ingevulde roosters van 6×6 met blokken van 2 rijen en 3 kolommen. Sudoku voor kinderen →

   Bron: OEIS A291187: number of 2×n Sudoku grids

6. Sudoku in zijn algemene vorm staat bekend als een moeilijk probleem. Voor Sudoku-roosters die onbeperkt groter kunnen worden (n²×n² met blokken van n×n) is bepalen of een deels ingevuld rooster kan worden voltooid NP-compleet. Takayuki Yato en Takahiro Seta publiceerden dit resultaat in 2003.

   Bron: Wikipedia: Mathematics of Sudoku

Wedstrijden

1. Het eerste wereldkampioenschap Sudoku was in 2006. Het werd gehouden in Lucca, Italië, en gewonnen door Jana Tylová uit Tsjechië. Het kampioenschap wordt georganiseerd door een lid van de World Puzzle Federation.

   Bron: Wikipedia: World Sudoku Championship

In onze app

1. Het aantal gegeven cijfers bepaalt het niveau niet. Bij de 60.000 puzzels in onze app beginnen puzzels op de niveaus Expert, Meester en Extreem met hetzelfde bereik aan gegeven cijfers (26 tot 30, meestal 26). Toch vraagt elk niveau om een andere groep technieken. Wat elk Sudoku-niveau van je vraagt →

   Bron: Wat elk Sudoku-niveau van je vraagt

Bronnen

• Wikipedia: Sudoku
• Nikoli: Sudoku
• Wikipedia: Latin square
• Felgenhauer and Jarvis, Enumerating possible Sudoku grids (2005)
• OEIS A107739: number of Sudoku grids
• Wikipedia: Mathematics of Sudoku
• McGuire, Tugemann and Civario, There is no 16-Clue Sudoku (arXiv 1201.0749)
• OEIS A291187: number of 2×n Sudoku grids
• Wikipedia: World Sudoku Championship
• Wat elk Sudoku-niveau van je vraagt

Bekijk ook

• Wat elk Sudoku-niveau van je vraagt
• Sudoku-controle
• Sudoku voor kinderen
• Zo vind je een fout in Sudoku
• 7 veelgemaakte Sudoku-fouten en hoe je ze voorkomt
• Waarom krijg ik mijn Sudoku niet opgelost? Een checklist
• Naakte single versus Verborgen single
• Wijzend paar versus Blok-lijnreductie
• X-Wing versus Swordfish