Sudoku hakkında bilgiler: tarih, matematik ve rekorlar

Bulmaca hakkında doğrulanmış kısa bilgiler. Her birinin yanında kaynağına giden bir bağlantı var.

Güncelleme: 2026-10-05

Tarih

1. Modern Sudoku, ilk kez 1979'da Amerika Birleşik Devletleri'nde yayımlandı. Dell Magazines, bulmacayı ilk kez 1979'da Number Place adıyla yayımladı. Bulmacayı büyük olasılıkla Indiana'da yaşayan emekli mimar ve serbest bulmaca hazırlayıcısı Howard Garns tasarladı.

   Kaynak: Wikipedia: Sudoku

2. Nikoli, bulmacayı 1984'te Japonya'ya tanıttı. Bulmaca şirketi Nikoli, onu 1984'te Japonya'ya Sūji wa dokushin ni kagiru adıyla getirdi. Bu ad kabaca “sayılar tek olmalı” anlamına geliyor. Adı daha sonra Sudoku olarak kısaltıldı: su sayı, doku ise tek demek.

   Kaynak: Nikoli: Sudoku, Wikipedia: Sudoku

3. Japonya'da genellikle Nanpure adı kullanılır. Sudoku, Japonya'da Nikoli'nin tescilli markasıdır. Bu yüzden diğer Japon yayıncılar bulmacaya Number Place der. Bu ad da genellikle Nanpure olarak kısaltılır.

   Kaynak: Nikoli: Sudoku, Wikipedia: Sudoku

4. Simetri, Nikoli'nin kendi kuralıydı. Nikoli, 1986'da bulmacalarındaki hazır sayıların simetrik bir düzende yer almasına karar verdi.

   Kaynak: Nikoli: Sudoku

5. Bir Londra gazetesi, bulmacanın 2004'te dünya çapında sevilmesine katkı sağladı. Londra'daki The Times, Wayne Gould'un bulmacalarını 12 November 2004 tarihinde yayımlamaya başladı. Hong Kong'da emekli bir yargıç olan Gould, bu bulmacaları üreten programı yazmak için altı yıl harcamıştı.

   Kaynak: Wikipedia: Sudoku

6. Fransız gazeteleri, 1890'larda Sudoku'ya çok benzeyen bulmacalar yayımladı. Le Siècle, 1892'de içinde 3×3 kareler bulunan, kısmen doldurulmuş bir 9×9 sihirli kare yayımladı. La France ise 1895'te şeytani sihirli kare adını verdiği bir bulmaca yayımladı.

   Kaynak: Wikipedia: Sudoku

Matematik

1. Tamamlanmış her 9×9 Sudoku bir Latin karesidir. Latin karesinde her simge, her satırda ve her sütunda bir kez bulunur. Sudoku buna bir kural daha ekler: her 3×3 kutuda da dokuz sayının tamamı bulunur. Leonhard Euler, 18. yüzyılda Latin karelerini inceledi.

   Kaynak: Wikipedia: Latin square

2. Bir 9×9 tablo 6.670.903.752.021.072.936.960 farklı şekilde doldurulabilir. Tamamen ve doğru şekilde doldurulmuş 9×9 tabloların sayısı budur: yaklaşık 6.67 × 10²¹. Bertram Felgenhauer ve Frazer Jarvis bunları 2005'te saydı.

   Kaynak: Felgenhauer and Jarvis, Enumerating possible Sudoku grids (2005), OEIS A107739: number of Sudoku grids

3. Bunların yaklaşık 5.5 milyarı özünde birbirinden farklıdır. Sayıları yeniden adlandırarak, döndürerek, yansıtarak veya geçerliliği koruyan satır ve sütun düzenlemeleriyle birbirine dönüşen iki tabloyu aynı sayarsan geriye 5.472.730.538 farklı tablo kalır. Geçerli düzenlemeler, aynı bant içindeki satırların, bütün bantların, aynı sütun grubu içindeki sütunların ve bütün sütun gruplarının yerini değiştirmektir. Bu sayıyı Ed Russell ve Frazer Jarvis hesapladı.

   Kaynak: Wikipedia: Mathematics of Sudoku

4. Bir 9×9 bulmacada en az 17 hazır sayı gerekir. 16 veya daha az hazır sayıyla hiçbir standart 9×9 Sudoku'nun tam olarak tek çözümü olamaz. Gary McGuire, Bastian Tugemann ve Gilles Civario bunu tüm olasılıkları kapsayan bir bilgisayar taramasıyla gösterdi ve January 2012 tarihinde duyurdu. 17, alt sınırdır; garanti değildir. Tek başına 17 hazır sayı olması, çözümün tek olduğu anlamına gelmez. Sudoku kontrolü →

   Kaynak: McGuire, Tugemann and Civario, There is no 16-Clue Sudoku (arXiv 1201.0749)

5. Mini Sudoku'da tamamlanmış tabloların sayısı çok daha azdır. 2×2 kutulu 4×4 Sudoku'da 288 tamamlanmış tablo vardır. Kutuları 2 satır ve 3 sütundan oluşan 6×6 Sudoku'da ise 28.200.960 tamamlanmış tablo vardır. Çocuklar için Sudoku →

   Kaynak: OEIS A291187: number of 2×n Sudoku grids

6. Sudoku, genel haliyle zorluğuyla bilinen bir problemdir. Boyutu sınırsız büyüyebilen Sudoku tablolarında (n×n kutulardan oluşan n²×n² tablolar), kısmen doldurulmuş bir tablonun tamamlanıp tamamlanamayacağına karar vermek NP-tam bir problemdir. Takayuki Yato ve Takahiro Seta bu sonucu 2003'te yayımladı.

   Kaynak: Wikipedia: Mathematics of Sudoku

Yarışmalar

1. İlk Dünya Sudoku Şampiyonası 2006'da yapıldı. İtalya'nın Lucca kentinde düzenlendi ve Çek Cumhuriyeti'nden Jana Tylová kazandı. Şampiyonayı Dünya Bulmaca Federasyonu'nun bir üyesi düzenler.

   Kaynak: Wikipedia: World Sudoku Championship

Uygulamamızda

1. İpucu sayısı, seviyeyi belirlemez. Uygulamamızdaki 60.000 bulmacada Uzman, Usta ve Aşırı Zor seviyeleri aynı ipucu aralığıyla başlar (26 ile 30 arasında, genellikle 26). Buna rağmen her seviye farklı bir teknik grubunu gerektirir. Her Sudoku zorluk seviyesi senden ne bekliyor? →

   Kaynak: Her Sudoku zorluk seviyesi senden ne bekliyor?

Kaynaklar

• Wikipedia: Sudoku
• Nikoli: Sudoku
• Wikipedia: Latin square
• Felgenhauer and Jarvis, Enumerating possible Sudoku grids (2005)
• OEIS A107739: number of Sudoku grids
• Wikipedia: Mathematics of Sudoku
• McGuire, Tugemann and Civario, There is no 16-Clue Sudoku (arXiv 1201.0749)
• OEIS A291187: number of 2×n Sudoku grids
• Wikipedia: World Sudoku Championship
• Her Sudoku zorluk seviyesi senden ne bekliyor?

Bunlara da bak

• Her Sudoku zorluk seviyesi senden ne bekliyor?
• Sudoku kontrolü
• Çocuklar için Sudoku
• Sudoku'da Hata Nasıl Bulunur?
• Yaygın 7 Sudoku Hatası ve Bunlardan Kaçınma Yolları
• Sudoku'm Neden Çözülmüyor? Kontrol Listesi
• Açık Tekil ve Gizli Tekil
• İşaret Eden İkili ve Kutu/Çizgi İndirgeme
• X-Wing ve Swordfish